Rozdział 7 Hipoteza rynku efektywnego

Hipoteza rynku efektywnego (ang. efficient market hypothesis, EMH) zakłada, że rynek finansowy (najczęściej chodzi o rynek giełdowy papierów wartościowych) jest efektywny pod względem informacji, to znaczy, że ceny na tym rynku w pełni odzwierciedlają wszystkie dostępne informacje. Konsekwencją założenia efektywnego rynku jest brak możliwości konsekwentnego i nieprzypadkowego otrzymywania wyników inwestycyjnych lepszych niż średnie rynkowe („nie da się wygrać z rynkiem”).

7.1 Trzy poziomy hipotezy rynku efektywnego

Z punktu widzenia praktycznej weryfikacji hipotezy rynku efektywnego zakłada się trzy poziomy (wersje, formy) hipotezy rynku efektywnego.

7.1.1 Słaba efektywność

Ze słabą efektywnością (ang. weak efficiency) mamy do czynienia, gdy ceny papierów wartościowych bez opóźnień i w pełni odzwierciedlają pełną informację zawartą w danych cenowych z przeszłości. Oznaczałoby to, że nie jest możliwe przewidywanie przyszłych ruchów cenowych przy użyciu danych o cenach z przeszłości (analiza techniczna nie działa).

7.1.2 Półsilna efektywność

Z półsilną efektywnością (ang. semistrong efficiency_) mamy do czynienia, gdy ceny papierów wartościowych w pełni odzwierciedlają wszystkie informacje dostępne publicznie. Oznacza to, że w celu „pokonania rynku” nie jest możliwe wykorzystanie nie tylko analizy technicznej, ale również analizy fundamentalnej wykorzystującej dane publiczne.

7.1.3 Silna efektywność

Najsilniejszy poziom hipotezy rynku efektywnego to założenie, że w cenach odzwierciedlone są również informacje niepubliczne. W takiej sytuacji nie mogliby „wygrać z rynkiem” również inwestorzy wykorzystujący w swoich analizach informacje niepubliczne, tajne (taka działalność, określana angielskojęzycznym zwrotem insider trading, jest zwykle zakazana).

7.2 Sprawdzanie hipotezy rynku efektywnego

Aby przetestować hipotezę rynku efektywnego z wykorzystaniem danych empirycznych, stosuje się różne testy statystyczne. Przede wszystkim testuje się autokorelację. Jeżeli występuje znaczna autokorelacja stóp zwrotu (zmian cen), można stwierdzić, że rynek jest nieefektywny. Do testowania autokorelacji stosuje się np. test Ljung–Boxa.

Za konsekwencję EMH uznaje się również brak kointegracji cen akcji. Jeżeli więc za pomocą testów statystycznych (np. metodą Engle’a-Grangera) wykryje się kointegrację pomiędzy cenami akcji lub indeksów, może to świadczyć o nieefektywnym rynku.

Hipotezie rynku efektywnego można zaprzeczyć wykazując anomalie rynkowe – również w tym przypadku można użyć testów statystycznych (nawet najprostszych, takich jak test chi-kwadrat), za pomocą których można sprawdzić, czy wykryta anomalia daje wyniki istotnie różnicące się od średnich rynkowych.

Jeśli rynek jest efektywny, to zmiany cen powinny mieć charakter losowy, bo wszystkie dostępne informacje są już w cenach (skoro nowe informacje pojawiają się losowo, to także zmiany cen powinny być losowe). Losowość cen można weryfikować za pomocą różnorodnych testów statystycznych, z których podstawowym jest test serii.

Warto zaznaczyć, że jeżeli test statystyczny pozwoli odrzucić hipotezę zerową, to nadal nie wiadomo, czy rzeczywiście znaleźliśmy silne przesłanki przeciw EMH, czy też przyjęliśmy błędne założenia dotyczące specyfikacji faktycznego modelu generującego dane. Na przykład czasem twierdzi się, że hipoteza efektywnego rynku oznacza, że proces generujący ceny będzie błądzeniem losowym. To dość silne założenie

7.3 Anomalie

Anomalie rynkowe to wzorce zachowań cen aktywów, które trudno wyjaśnić w ramach hipotezy rynku efektywnego. Występowanie anomalii sugeruje, że rynek nie zawsze działa zgodnie z przewidywaniami teorii i że inwestorzy mogą czasem osiągać ponadprzeciętne zyski, wykorzystując określone regularności.

Trudno jednoznacznie powiedzieć, co jest anomalią (to nasze założenia dotyczące tego, jak działa efektywny rynek, mogą być błędne). Zwykle wymienia się jednak

  1. Efekty kalendarzowe (stopy zwrotu w danym miesiącu lub dniu różniące się systematycznie od pozostałych okresów).

  2. Anomalie fundamentalne (efekt wartości, efekt wielkości).

  3. Anomalie behawioralne (nadmierna reakcja, efekt zakotwiczenia, skłonność do utrzymywania strat).