4 Eksploracyjna analiza danych przestrzennych

Odtworzenie obliczeń z tego rozdziału wymaga załączenia poniższych pakietów oraz wczytania poniższych danych:

4.1 Mapy

4.1.1 Podstawowe terminy

  • Populacja - cały obszar, dla którego chcemy określić wybrane właściwości, np. temperatura powietrza.
  • Próba - zbiór obserwacji, dla których mamy informacje, np. pomiary ze stacji meteorologicznych. Inaczej, próba to podzbiór populacji.

Zazwyczaj niemożliwe (lub bardzo kosztowne) jest zdobycie informacji o całej populacji. Z tego powodu bardzo cenne jest odpowiednie wykorzystanie informacji z próby, a następnie wnioskowanie na jej podstawie o populacji.

4.1.2 Mapy punktowe

Eksploracyjna analiza danych przestrzennych w przypadku danych punktowych ma na celu:

  • Sprawdzenie poprawności współrzędnych (sekcja 4.2).
  • Sprawdzenie poprawności danych, w tym między innymi określenie danych odstających lokalnie (sekcja 4.3).
  • Wgląd w typ próbkowania danych (sekcja 4.4).
  • Rozgrupowanie danych przy próbkowaniu preferencyjnym (sekcja 4.5).
  • Ogólny pogląd na zmienność przestrzenną, wykorzystanie prostej automatycznej procedury interpolacji (rozdział 5).

4.2 Sprawdzenie poprawności współrzędnych

Wstępne sprawdzenie poprawności współrzędnych można wykonać poprzez wizualizację danych przestrzennych za pomocą funkcji plot() (rycina 4.1).

Lokalizacja punktów pomiarowych na tle granicy obszaru badań.

Rycina 4.1: Lokalizacja punktów pomiarowych na tle granicy obszaru badań.

4.3 Dane lokalnie odstające

Dane lokalnie odstające oznaczają nietypowe przestrzennie wartości danej cechy; nie zawsze możliwe jest ich określenie używając statystyk opisowych czy histogramów. Daną lokalnie odstającą może być przykładowo niska wartość otoczona wysokimi wartościami lub też wysoka wartość otoczona niskimi wartościami. Może to oznaczać zarówno błąd w danych albo wpływ innego czynnika na analizowaną cechę. Przyjrzenie się wartościom analizowanej cechy można wykonać z użyciem funkcji plot(). Na poniższym przykładzie wyświetlona jest zmienna temp oznaczająca średnią temperaturę dobową (rycina 4.2).

Wizualizacja zmiennej temp pozwalająca na wyszukanie wartości lokalnie odstających.

Rycina 4.2: Wizualizacja zmiennej temp pozwalająca na wyszukanie wartości lokalnie odstających.

Dodatkowo można wykorzystać pakiet mapview do interaktywnego określania wartości oraz numeru punktu (numer wiersza w tabeli atrybutów).

4.4 Próbkowanie

4.4.1 Podstawowe typy próbowania

Istnieje cały szereg typów próbkowania danych przestrzennych. Funkcja st_sample() z pakietu sf pozwala na stworzenie kilku typów próbkowania (argument type), między innymi:

  • Regularny (ang.regular)
  • Losowy (ang.random)
  • Losowy stratyfikowany (ang.stratified)
  • Preferencyjny (ang.clustered)

4.4.2 Regularny typ próbowania

W regularnym typie próbkowania, kolejne punkty rozłożone są równomiernie na badanym obszarze (rycina 4.3).

Przykład próbkowania regularnego.

Rycina 4.3: Przykład próbkowania regularnego.

4.4.3 Losowy typ próbowania

W losowym typie próbkowania każda lokalizacja ma takie samo prawdopodobieństwo wystąpienia. Dodatkowo, każdy punkt jest losowany niezależnie od pozostałych (rycina 4.4).

Przykład próbkowania losowego.

Rycina 4.4: Przykład próbkowania losowego.

4.4.4 Losowy stratyfikowany typ próbowania

Losowy stratyfikowany typ próbkowania polega na podzieleniu analizowanego obszaru na regularne komórki, a następnie dla każdej komórki losowana jest lokalizacja punktu (rycina 4.5).

Przykład próbkowania losowego stratyfikowanego.

Rycina 4.5: Przykład próbkowania losowego stratyfikowanego.

4.4.5 Preferencyjny typ próbowania

W preferencyjnym typie próbkowania istnieją obszary, które z jakieś powodu (np. specyficzne wartości analizowanej cechy) są znacznie częściej opróbowane niż inne (rycina 4.6).

Przykład próbkowania preferencyjnego.

Rycina 4.6: Przykład próbkowania preferencyjnego.

4.5 Rozgrupowanie danych

Typ próbkowania może wpływać na wartości statystyk opisowych. W odpowiedzi na to istenieje szereg metod rozgrupowywania danych, wśród których można wymienić, między innymi, rozgrupowywanie poligonalne oraz rozgrupowywanie komórkowe. Celem tych metod jest nadanie wag obserwacjom w celu zapewnienia reprezentatywności przestrzennej danych.

Na potrzeby przykładów związanych z rozgrupowaniem danych w pakiecie geostatbook znajduje się zbiór danych punkty_pref. W tym zbiorze gęściej opróbkowane są niskie wartości temperatury, co powoduje, że średnia dla całego obszaru jest znacznie niższa niż w rzeczywistości.

## [1] 14.06929

4.5.1 Rozgrupowanie poligonalne

Rozgrupowanie poligonalne polega na zastosowaniu jednej z metod triangulacji, np. poligonów Woronoja:

  1. Dla każdego punktu określany jest poligon
  2. Wyliczana jest powierzchnia poligonu
  3. Waga każdego punktu wyliczana jest poprzez podzielenie powierzchni indywidualnych przez powierzchnię całego obszaru, a następnie pomnożenie przez liczbę punktów

\[w'_j=\frac{area_j}{\sum_{j=1}^{n}area_j} \cdot n\] , gdzie \(area_j\) powierzchnia dla wybranej obserwacji, a \(n\) to łączna liczba obserwacji

## [1] 15.87475

4.5.2 Rozgrupowanie komórkowe

Rozgrupowanie komórkowe (ang. cell declustering) polega na:

  1. Stworzeniu regularnej siatki dla badanego obszaru
  2. Policzeniu liczby obserwacji w każdym oczku siatki
  3. Nadanie wagi dla każdego punktu, zgodnie ze wzorem:

\[w'_j=\frac{\frac{1}{n_i}}{\text{liczba komorek z danymi}} \cdot n\]

, gdzie \(n_i\) to liczba obserwacji w komórce, a \(n\) to łączna liczba obserwacji

## [1] 16.43627

4.5.3 Porównanie metod rozgrupowania

Średnia wartość temperatury dla badanego obszaru wynosiła 15,59 stopni Celsjusza, jednak w preferencyjnej próbie ta wartość wynosiła 14,07 stopni Celsjusza. Porównując dwie zastosowane metody rozgrupowania warto zauważyć, że najbliższy wynik uzyskano korzystając z rozgrupowania poligonalnego, które nieznacznie zawyżyło rzeczywistą wartość temperatury. Rozgrupowanie komórkowe było w tym przypadku mniej dokładne, wyraźnie zawyżając wartości temperatury.

Średnia arytmetyczna
Populacja 15.5913
Próba 14.0693
Rozgrupowanie poligonalne 15.8747
Rozgrupowanie komórkowe 16.4363

W przypadku metod rozgrupowania należy jednak pamiętać, że ich wynik zależy od szeregu wprowadzonych parametrów, w szczególności granic badanego obszaru oraz zastosowanej wielkości oczka siatki.

4.6 Zadania

  1. Określ i opisz typ próbkowania danych punkty.
  2. Wykonaj mapę pokazującą przestrzenny rozkład wartości NDVI w zbiorze punkty. (Dodatkowo: spróbuj użyć do tego pakietu tmap - install.packages("tmap")).
  3. Porównaj średnią arytmetyczną zmiennej srtm z obiektu punkty_pref ze średnimi uzyskanymi metodami rozgupowania poligonalnego i rozgrupowanie komórkowego. (Dodatkowo: sprawdź różne wielkości oczka siatki w rozgrupowaniu komórkowym).